Pashupati

Pashupati is een vorm van Shiva in het hindoeïsme, waarvan de naam “heer van de levende wezens” of “heer van het vee” betekent. Deze titel benadrukt zijn rol als beschermer van dieren en meester van alle schepselen. Het heiligdom van Pashupatinath in Kathmandu is aan deze vorm van Shiva gewijd en is een belangrijk bedevaartsoord.

In de hindoeïstische traditie is Pashupati een van de vele namen en verschijningsvormen van Shiva, een van de belangrijkste godheden van het hindoeïstische pantheon. De naam is afgeleid van de Sanskrietwoorden pashu (“vee” of “levende wezens”) en pati (“heer”), wat kan worden vertaald als “heer van de schepselen” of “meester van de levende wezens.” Deze titel verwijst naar een oude voorstelling van Shiva als godheid die verbonden is met de natuur, dieren en oerkrachten.

In latere vedische teksten en in de shivaitische literatuur benadrukt deze titel Shiva’s rol als beschermer en gids van alle levende wezens, maar ook als heerser over de cyclus van leven en dood. Hij wordt beschouwd als meester van zowel aardse schepselen als zielen, die hij kan bevrijden uit de kringloop van wedergeboorten. Dit verklaart zijn nauwe band met crematieplaatsen en funeraire rituelen.

In de hindoeïstische mythologie wordt Shiva soms voorgesteld als een kosmische, ongeschapen godheid, of in bepaalde tradities als een zoon van Brahma. Hij is de echtgenoot van Parvati, ook bekend als Uma of Shakti, de godin van de goddelijke energie. Uit hun verbintenis worden twee belangrijke zonen geboren:

• Ganesha, de olifantshoofdige god van wijsheid en voorspoed;
• Kartikeya (ook Skanda of Murugan genoemd), de oorlogsgod en aanvoerder van de goddelijke legers.

Als Pashupati wordt Shiva vaak afgebeeld als een asceet of yogi, omringd door dieren, met de drietand (trishula) en in verband met de heilige stier Nandi, zijn rijdier en trouwe metgezel. Deze iconografie benadrukt zijn rol als meester van de natuur en de levenskrachten.

De titel Pashupati is bijzonder belangrijk in Nepal, waar de tempel van Pashupatinath een belangrijk religieus centrum vormt. Het heiligdom fungeert zowel als bedevaartsoord als crematieplaats, wat Shiva’s rol weerspiegelt als gids van zielen en hoeder van de overgang tussen leven en dood.