Majapahit

Majapahit was een hindoe-boeddhistisch koninkrijk dat in 1293 in Oost-Java werd gesticht. Tussen de dertiende en zestiende eeuw oefende het politieke en commerciële invloed uit in grote delen van de Indonesische archipel. Het hof ondersteunde Oud-Javaanse literatuur, religieuze instellingen en een bouwtraditie waarin rode baksteen een opvallende plaats innam.

Majapahit werd gesticht door Raden Wijaya, die de koninklijke naam Kertarajasa Jayawardhana aannam. De stichting volgde op de ondergang van Singhasari en het mislukken van een expeditie die de Yuan-dynastie naar Java had gestuurd. De hoofdstad lag in de omgeving van Trowulan, in de huidige provincie Oost-Java.

De best gedocumenteerde expansie vond plaats onder Hayam Wuruk, die van 1350 tot 1389 regeerde, bijgestaan door eerste minister Gajah Mada. Het hofgedicht Nagarakretagama uit 1365 beschrijft de hoofdstad, koninklijke reizen en talrijke gebieden die met Majapahit verbonden waren. Deze betrekkingen bestonden uit wisselende combinaties van rechtstreeks bestuur, bondgenootschappen, schatplichtigheid en symbolische erkenning. Zij vormden geen vastomlijnde grenzen zoals die van een moderne staat.

De economie combineerde geïrrigeerde rijstbouw met maritieme handel tussen Javaanse havens en ruimere Aziatische netwerken. Rijst, textiel, bosproducten, specerijen en keramiek circuleerden via deze routes. Het hof onderhield diplomatieke en commerciële contacten met China en andere delen van Zuidoost-Azië.

De religieuze praktijk omvatte shaivisme, mahayana-boeddhisme en lokale cultusvormen. Tempels, inscripties, literaire werken en koninklijke rituelen documenteren deze verscheidenheid. De architectuur maakte gebruik van rode baksteen, andesiet en hout. Tot de overblijfselen behoren paviljoenfunderingen, waterbekkens, kanalen, heiligdommen, gespleten poorten en monumentale overdekte toegangspoorten. Trowulan, Penataran, Jawi, Jabung en Tikus zijn met deze periode verbonden.

Na de dood van Hayam Wuruk verzwakten opvolgingsconflicten het centrale gezag. De Paregregoorlog van 1404–1406 versnelde de politieke fragmentatie. De ontwikkeling van islamitische vorstendommen langs de noordkust van Java veranderde vervolgens de handels- en machtsverhoudingen. De verdwijning van Majapahit verliep geleidelijk; het traditionele jaartal 1527 vereenvoudigt een chronologie die nog wordt bediscussieerd.

Majapahit behoudt een belangrijke plaats in de historische tradities van Java en Bali. In het moderne Indonesië werd de herinnering aan het rijk ook verbonden met voorstellingen van nationale eenheid. De precieze omvang en aard van zijn politieke gezag blijven onderwerp van wetenschappelijke interpretatie.