pantheïsme

De term “pantheïst” verwijst naar iemand die het pantheïsme aanhangt, een religieuze of filosofische opvatting waarin God wordt vereenzelvigd met het universum of aanwezig wordt geacht in alles.

Pantheïsme is de overtuiging dat God niet gescheiden is van de wereld, maar er één mee is, of overal in doordringt. Voor een pantheïst is alles wat bestaat — materie, energie, natuurwetten, levende wezens — een manifestatie van één goddelijke werkelijkheid.

Deze visie komt voor in verschillende tradities. In delen van het hindoeïsme is de goddelijke aanwezigheid bijvoorbeeld onlosmakelijk verbonden met de natuur. Ook het stoïcisme, het taoïsme en bepaalde boeddhistische stromingen vertonen kenmerken die verwant zijn aan pantheïsme, al wordt het begrip niet altijd expliciet gebruikt.

In het Westen is pantheïsme vooral bekend geworden door Spinoza, die God als een oneindige substantie zag die samenvalt met de natuur. Pantheïsme kan religieus zijn, maar ook filosofisch of seculier, bijvoorbeeld in de context van ecologische bewustwording.

Pantheïsme verschilt van panentheïsme (waarbij God meer is dan het universum) en van polytheïsme (geloof in meerdere goden). Een pantheïst vereert niet noodzakelijk een persoonlijke god, maar eerbiedigt het geheel van het bestaan.