Rani ki Vav

Rani ki Vav is een elfde-eeuwse trappenput in Patan, in de Indiase deelstaat Gujarat. Het monument wordt toegeschreven aan koningin Udayamati en combineert de toegang tot water met ondergrondse architectuur en hindoeïstisch beeldhouwwerk. Sinds 2014 staat het op de Werelderfgoedlijst van UNESCO.

Rani ki Vav betekent ‘de trappenput van de koningin’ en behoort tot de traditie van monumentale watervoorzieningen op het Indiase subcontinent. Het bouwwerk ligt in Patan, een voormalige hoofdstad van Gujarat, nabij de rivier de Saraswati. De bouw in de elfde eeuw wordt toegeschreven aan koningin Udayamati, ter nagedachtenis aan haar echtgenoot Bhima I, een vorst uit de Chaulukya-dynastie, ook bekend als de Solanki-dynastie. Deze toeschrijving staat in de Prabandha Chintamani, een tekst die de jaïnistische monnik Merutunga in het begin van de veertiende eeuw samenstelde.

Een trappenput maakt het mogelijk het water te bereiken wanneer het peil verandert. Bij Rani ki Vav kreeg deze praktische functie een monumentale vorm. Een lange reeks afdalende trappen, paviljoens met pijlers en een waterbekken leidt naar de ronde put aan het westelijke uiteinde. Het complex is van oost naar west georiënteerd en was over zeven niveaus verdeeld. Sommige bovenste bouwdelen zijn verdwenen.

Het monument behoort tot de Maru-Gurjara-bouwstijl van het middeleeuwse West-India. Pijlers, consoles, lateien en nissen zijn versierd met menselijke figuren, gestileerd loofwerk en geometrische patronen. Het bouwwerk wordt vaak omschreven als een omgekeerde tempel: de route voert niet omhoog naar een heiligdom, maar omlaag naar het water, waarvan het heilige karakter wordt benadrukt.

Vishnu en zijn incarnaties nemen een belangrijke plaats in het beeldhouwwerk in. Daarnaast zijn andere hindoeïstische godheden, hemelse vrouwenfiguren en voorstellingen van lichaamsverzorging en het aanbrengen van sieraden afgebeeld. Vishnu, rustend op de slang Shesha, verbindt het water met het voortbestaan van de wereld en de kosmische vernieuwing. De beelden hebben daarmee zowel een decoratieve als een religieuze betekenis.

Afzettingen van de Saraswati bedekten geleidelijk een groot deel van het monument. Deze bedekking hielp het beeldhouwwerk te beschermen. Door opgravingen en conserveringswerkzaamheden in de twintigste eeuw werd de opbouw weer zichtbaar. Rani ki Vav wordt beschermd door de Archaeological Survey of India en toont de samenhang tussen waterbeheer, koninklijk opdrachtgeverschap en religieuze architectuur in het middeleeuwse Gujarat.